800 anh em hỏi tôi làm thế nào để viết hay? Tôi đã suy nghĩ mãi: Bí quyết đến từ đâu ta? Bao năm qua việc viết lách đến với tôi rất tự nhiên, như hít thở. Nó bắt đầu không phải bằng việc viết ra, mà bằng quá trình thu nạp vào.
1. Bắt đầu bằng thu nạp
Anh Bình Bồng Bột có nói một câu rất buồn cười, đại ý: “Chẳng ai hỏi làm sao đái được cả? Mắc đái thì đái thôi. Với ảnh, viết cũng tương tự, mắc viết thì viết thôi.” Câu nói hài hước đó chỉ thẳng một điều tất yếu: khi muốn chia sẻ về một vấn đề nào đó, bạn phải thu nạp đủ trước đã.
Cá nhân tôi, khi viết về việc nuôi dạy trẻ con, tôi trải nghiệm hơn 6 năm với 22 đứa trẻ. Khi viết về giữ lửa đam mê tôi thực hành 9 năm với Familk – Milkbar… Khi viết về khủng hoảng hiện sinh và cách vượt qua, tôi đã ngụp lặn rất rất lâu trong thế giới tâm lý học cá nhân… Tương tự, khi chia sẻ bất kì một chủ đề nào, tôi sẽ thu thập từ đa nguồn, phân tích đa phương diện, tự trải nghiệm nhiều nhất có thể.
Vậy nên, để viết hay, điều kiện cần đầu tiên là ta phải bắt đầu dấn thân tìm hiểu. Thu thập thông tin – tìm hiểu kĩ lưỡng – kiểm chứng thông tin với cả 6 giác quan: thị, thính, khứu, vị, xúc giác và cuối cùng là trực giác. Bằng cách đó, ta thể hiện sự tôn trọng người đọc. Đồng thời, khẳng định ta là người có trách nhiệm với những gì nằm dưới ngòi bút khắc tên mình.
Và hãy tin tôi, càng thu nạp nhiều, ta sẽ càng trí tuệ, cả vốn sống lẫn vốn từ. Nếu ngòi viết là khẩu súng thì hai thứ này chính là cả kho đạn dược. ^^
2. Chịu khó tiêu hoá
Ăn vào ít nhiều không quan trọng bằng việc hấp thu được bao nhiêu. Tư duy thông tin cũng như tiêu hoá thức ăn, cần thời gian và sức khoẻ, cần rèn luyện và tập trung. Ta lật lui lật tới, đặt câu hỏi đào sâu, đối chiếu so sánh. Đôi khi phải nén đau, móc trong ruột gan ra… để đúc rút thông điệp và làm rõ từng luận chứng. Tính mới và giá trị của bài viết nằm ngay đây.
Bạn có thể thấy tôi khác người, vì giữ nguyên tắc khá nghiêm khắc cho viết lách. Với tôi, nếu chỉ đơn thuần là copy nhiều nguồn, phóng tác, nhào nặn lui tới, mà không có ý tứ cá nhân, tư duy suy nghĩ do đích thân người viết đầu tư tâm sức vào thì đó không phải là viết. Mà là đạo văn. Thể loại này càng nhiều, ta càng dễ bị ô nhiễm và bội thực thông tin.
Với tôi, viết lách là một công việc sáng tạo, rất riêng tư và cao quý. Người viết là nghệ sĩ, tạo ra những câu chữ chất chứa tư tưởng thông điệp, mang lại giá trị cho người đọc. Nếu tính mới trong bài chẳng bao nhiêu, ta cần trích dẫn nguồn để tôn trọng chất xám của người khác.
Tôi tin: Hiểu càng sâu, viết càng lôi cuốn. Kiểu như ta bị thu hút bởi tâm hồn đầu óc của một người khác vậy đó.
3. Hãy yêu say đắm ngôn từ
Ngôn ngữ chỉ là một công cụ giao tiếp. Ngoài viết ra, vẫn còn nhiều cách khác để chia sẻ một thông điệp. Ta có thể thuyết trình, đối thoại , thiết kế, diễn kịch, quay video, chụp hình, làm phim… Nội viết không, cũng có vô vàn thể loại viết quảng cáo, văn thơ, báo chí…, mỗi thể loại lại có đặc thù và tiêu chí hay khác nhau. Hãy cân nhắc xem bạn thoải mái tuôn chảy với ngôn từ hay công cụ nào khác? Bạn có thích giấu mình một góc nhỏ nào đó, để cho con chữ được tự do chảy ra khỏi đầu ngón tay không?
Cá nhân tôi, viết lách làm tôi hạnh phúc. Ngôn từ vô hình vô dạng, vậy mà có sức mạnh vô cùng tận. Ngôn từ kết nối cái tôi bên trong với thế giới mênh mông ngoài kia. Một khi được giải phóng khỏi một thân hình bé nhỏ, ngôn từ có thể tới thẳng trái tim người khác, làm họ khóc cười tức giận hành động, thậm chí thay đổi được thế giới.
Âm nhạc chỉ có 5 dòng kẻ 7 nốt nhạc mà lên bổng giáng trầm triệu tỉ bài hát. Ngôn ngữ cũng vậy, 29 chữ cái 5 thanh sắc, là một bản hoà tấu không kém phần kinh điển. Cực kì phong phú và không có giới hạn. Mỗi lần khám phá ra một văn phong thú vị, một cách ngắt câu để chữ sáng tạo, tôi sẽ mắt sáng long lanh như được chiêm ngưỡng một tác phẩm nghệ thuật vậy đó. Gật gù sung sướng.
Còn bạn, Bạn có yêu ngôn ngữ, có thích viết lách không?
4. Trước khi đặt bút, cần chuẩn bị combo: hiểu đối tượng – rõ mục đích – có dàn ý
Gửi đi một thông điệp cũng như bắn đi một mũi tên, ta muốn ghi điểm thì phải nhìn thấy hồng tâm. Đối tượng đọc là ai? bạn mong đợi người đọc sẽ phản ứng như thế nào? Nhớ đừng có vội vàng nhào vô, rõ khúc này đã rồi từ từ viết. Càng hiểu tâm lý người đọc bao nhiêu thì 50% xác xuất bài viết sẽ hay bấy nhiêu!
50% thành công còn lại là phải có dàn ý rõ ràng mạch lạc. Đây sẽ là xương sống của bài viết, kiểu như tấm bản đồ chỉ dẫn, nối các đoạn với nhau để đưa người đọc đi được tới thông điệp cuối cùng. Nôm na, là triển khai dàn ý. Một bài dài sẽ được cấu thành bởi nhiều đoạn ngắn. Mỗi đoạn trình bày một luận điểm, với một hoặc nhiều luận cứ. Mỗi đoạn chỉ nên triển khai một ý nhỏ, đừng tham lam nhồi nhét nè.
Khả năng viết đoạn rất quan trọng. Ta chỉ cần chú tâm viết từng đoạn nhỏ hay thì ráp lại cả bài tự nhiên hay. Viết đoạn cũng tương tự như viết bài, đều có đầy đủ 3 phần: mở đoạn, thân đọạn, kết đoạn. Thông thường sẽ đi theo trường phái bánh mì kẹp thịt. Phần thịt đó chính là dẫn chứng minh hoạ hay diễn giải làm rõ thêm cho 2 miếng bánh mì thông điệp đang kẹp hai đầu. Rau dưa sốt thả vào chỗ nào, bạn tự nấu theo khẩu vị nha!
5. Cứ liên tục viết và sửa
Muốn viết tốt, thì cứ viết thôi. Viết càng nhiều thì càng lên tay. Bất chấp hay dở. Viết đã rồi tính sau.
Tôi viết nhiều lắm, tràn lan nhất là viết nhật kí. Khi đó, người đọc duy nhất là chính mình nên mặc sức mà viết. Có thời điểm, tôi nghiêm túc hơn, không cho bản thân tuỳ hứng nữa, mà tập tính kỉ luật. Thử thách mỗi ngày đều đặn viết ít nhất 1000 từ. Có ngày dễ dàng 30 phút là xong. Cũng có ngày rặn từng chữ một cách tuyệt vọng, đếm từ hoài mà vẫn chưa đủ. Cũng có ngày mê phim, vậy mà vẫn phải gác lại ham muốn nhất thời, lo hoàn thành bài tập trước đã.
Hãy bắt đầu tập tành bằng cách viết nhật kí. Tốt đủ đường. Viết để ghi lại một ngày, giải toả cảm xúc hoặc để luyện tập khả năng diễn đạt, tốc độ đánh máy, phác hoạ bản đồ tư duy, cách triển khai dàn ý trong một đoạn, cách viết mở đầu hấp dẫn, cách kết bài sao cho ấn tượng, cách dùng từ, điệp vần, nhấn mạnh… Hãy xem việc viết lách như luyện tập chạy bộ, cần bền bỉ.
Viết xong rồi đọc lại, rồi chỉnh sửa, rồi lại đọc, rồi lại chỉnh sửa, lui tới không dưới 10 lần. Sau đó, thử đảo đoạn, cắt ngắn, thay thế từ đắt hơn. Cá nhân tôi là tôi thích mài dũa đến khi nào súc tích nhất có thể. Chữ nào đặt đâu, cũng có lý do, khi đó mới dừng lại.
6. Tôi chọn đơn giản và thuận theo cảm xúc
Mỗi người có một phong cách viết, hoà trộn bởi nhiều kĩ thuật viết khác nhau. Không ai lẫn vào ai được. Giống như có một bộ gậy đánh gôn, tuỳ tình huống mà chọn dùng gậy nào vậy đó. Biến số tác động mỗi lần đặt bút là đối tượng đọc, thông điệp, nội dung, phương tiện hiển thị, mục đích, yêu cầu… Mỗi lần viết mỗi khác.
Ngoài 2 nguyên tắc về mặt nội dung: tôn trọng sự thật và tính toàn thể của đối tượng. Về kĩ thuật, cá nhân tôi chú trọng 2 yếu tố: tính đơn giản và thuận theo cảm xúc.
Tôi sẽ hạn chế hết cỡ câu phức, né câu dài trên 25 chữ, câu tối nghĩa hay đa nghĩa. Vì tôi luôn hi vọng, câu chữ của mình, người ngờ nghệch nhất đọc cũng hiểu ngay mà không cần phải đoán ý. Đơn giản là đỉnh cao của cái đẹp, đúng không?
Tôi cũng luôn lắng nghe cảm xúc của mình, thuận theo nước chảy mây trôi. Khi ta đã nắm vững chính tả, ngữ pháp, từ, ngữ, dấu câu…, ta để nó qua hết một bên. Khi viết, không gò bó, không giới hạn.
Tôi luôn tin: cuối cùng cái đi thẳng tới trái tim người đọc không gì khác, ngoài cảm xúc thật sự. Thỉnh thoảng cảm xúc chảy tràn lên trang giấy. Đúng nghĩa lênh láng. Ta đừng cố bám bờ, cứ để nó chảy thôi. Cần dừng tự chấm. Cần điều hướng tự sẽ xuống câu. Bởi quan trọng là,
Thông điệp & cảm xúc được truyền tải một cách trọn vẹn tới người đọc. Đây có phải là định nghĩa “viết hay” bạn đang muốn hướng tới?