Bạn có bao giờ nghe về “sát nhân muỗng”? Search youtube là ra ngay, đó là một đoạn phim ngắn rất thú vị. “The Horribly Slow Murderer with the Extremely Inefficient Weapon by Richard Gale” (đăng ngày 22.10.2009, dài 10′ 26”)
Điểm đáng nói là vũ khí hắn dùng chỉ là 1 chiếc thìa ăn cơm bình thường, không góc cạnh, nhìn rất thân thuộc và vô hại. Sát nhân dùng muỗng để gõ lên nạn nhân, nhẹ nhàng – nhưng đều đặn, theo giây đồng hồ, ngày này qua tháng nọ. Nạn nhân ban đầu chỉ thấy như là trò đùa, không đau nên không để ý lắm. Gõ liên tục 1 ngày thì tấy đỏ, 1 tuần là chảy máu, 1 tháng là khóc lóc bỏ chạy, 1 năm là trọng thương, 5 năm là tổn thương vĩnh viễn, 10 năm là gục ngã hoàn toàn.
10 năm trước, khi xem phim ngắn Sát nhân muỗng, tôi đã rất ám ảnh với hình ảnh ẩn dụ này. Nạn nhân của nó ở khắp nơi. Còn tôi, vừa là nạn nhân vừa là sát thủ. Một trong những việc tôi cố gắng bây giờ là: bảo vệ con khỏi những chiếc muỗng, dù vô tình hay cố ý, từ những người xung quanh, hàng xóm, họ hàng, cô giáo, ông bà, người phụ việc, chăm em, kể cả chính bản thân chúng tôi – Ba Mẹ.
Có 5 chiếc muỗng kinh dị thường gặp:
1. Bạo lực
Dù tinh thần hay thể xác, dù là roi vọt hay quát mắng sỉ vả, đều là bạo lực cả. Không có bạo lực nào nhân danh tình yêu. Không có học thuyết nào mang tên: đánh cho nên người, chửi cho mau lớn, đánh cho chừa, cho nhớ đời. Sự nhớ đó đi kèm với ám ảnh tổn thương. Nói trắng ra, nó là giải pháp nhanh và dễ nhất thôi à.
Đọc tới đây, nếu bạn nào thấy tôi đang tào lao, bạn tin vào lập luận “roi vọt mới nên người”. Để kiểm tra mình có đang nguỵ biện không thì hãy dành 1 phút tự hỏi bản thân: cùng bài học đó, trước khi dùng âm lượng vang nhà, mắt long sòng sọc, cái tát giáng trời, cú quất roi lằn mông, bạn có từng thử qua 10 cách khác chưa? 10 giải pháp khác trước khi đến với roi vọt quát mắng? Hay ta chọn chỉ đơn thuần, vì bạo lực là giải pháp dễ nhất, vừa hay lại giúp ta xã cơn giận.
Có lần dừng đèn đỏ, tôi nghe Bà Mẹ dừng xe kế bên gằn giọng: “tại sao chỉ có 9 điểm, ngu dốt vừa vừa thôi”, bé gái ngồi sau cúi gằm mặt dưới cặp kính cận, lặng im. Thỉnh thoảng ta lại nghe tin có 1 em học sinh tự vẫn, bởi không chịu nổi áp lực gia đình. Giỏi không đủ, phải là giỏi nhất! Có em là lớp trưởng, hiền lành, trầm lặng, đai đen, nằm trong đội tuyển học sinh giỏi thi Quốc Gia, đẹp trai, cao ráo, 17 tuổi. Ừm, vậy mà vẫn không thoả mãn phụ huynh.
Những đứa trẻ được thúc đẩy bằng áp lực – chê bai – la mắng và đòi hỏi. Khi bị bạo lực tinh thần, trầm cảm triền miên, các em đã muốn biến mất, muốn trốn thoát bao nhiêu lần cho tới khi thành công… Nhìn kết cục bi thương, tôi thương rớt ruột sự ngu si của đấng làm cha mẹ. Có hối cũng không thể quay đầu.
2. Đánh giá tiêu cực:
Hư quá, lì quá, bướng quá, ngu quá, chậm quá, lùn quá, béo quá, xấu quá, ẩu quá…. những ngôn từ quen thuộc. Sự thật là, vấn đề chỉ 20% nằm ở tính từ tiêu cực, 80% còn lại là chủ đích bạn gửi gắm vào đó. “Ui chao cục cưng xấu xí đen thui của Mẹ”, “cái mặt bướng bỉnh cưng cưng quá”… có ý chê bai không? Không!
Vâng, không phải ngôn từ, mấu chốt chính là định kiến chê bai ta gửi gắm vào nhận xét sẽ gây tổn thương. Ý tứ, cách nhìn, giọng điệu, cảm xúc xấu tốt khen chê ta gán vào… sẽ ám ảnh đứa trẻ. Dần dà em bé đúc kết đây là chân dung mọi người nghĩ về mình. Trầm trọng hơn, có em còn tưởng, đó là mình.
Bạn còn nhớ câu chuyện 1 hoạ sĩ mang bức tranh ra đứng ngoài đường kèm dòng chữ: hãy chấm vào chỗ bạn thấy chưa được đẹp. Cuối ngày, khung hình chỉ còn 1 màu đen thui. Qua ngày sau, cũng bức tranh đó nhưng hoạ sĩ viết: hãy chỉnh sửa chỗ chưa được đẹp. Thì tới cuối ngày, bức tranh vẫn còn y nguyên.
Đối với trẻ con, nếu không đủ yêu thương và năng lực để sửa, mời im!
3. Nỗi sợ vô hình
Tôi đi tắm, nhờ bạn trông Giun. 10 phút sau bước ra, bạn tôi hỏi: Rốt cuộc con Giun sợ gì mày? Tao bảo nó ở yên không thôi tao gọi chú công an. Rồi doạ con thằn lằn dưới giường, ông kẹ trong tủ? Nó cứ trơ mắt nhìn tao mày ạ. Chứ nó sợ cái gì?
Tôi nghĩ 1 lúc, vừa ngạc nhiên vừa buồn cười: ờ ha, Giun không sợ gì cả vì tao chưa bao giờ doạ con. ^^ Hay sâu hơn, vì tôi chưa bao giờ có ý định dùng nỗi sợ để khống chế con trẻ. Từ đây tới lớn, con sẽ tự hình thành vô vàn nỗi sợ hữu hình cần thiết, đâu cần người lớn đẻ ra thêm những nỗi sợ không có thật.
“Mẹ sắp có em bé rồi, con sắp bị ra rìa” hay “Ba con đi lấy vợ mới rồi sẽ không quan tâm con nữa”… Nghe quen ha, nghe xong chỉ muốn bay vào vả mặt chục cái thôi. Ừa, với những tên sát nhân muỗng, tôi hay cộc lốc và dữ dằn vậy đó.
Với con trẻ, nếu không nói được lời nào tốt đẹp thì mời im.
Theo hiểu biết hạn hẹp của tôi, nỗi sợ lớn nhất của trẻ con là sợ bị bỏ rơi, hay nói cách khác là Ba Mẹ không cần mình nữa. Xin hãy cho con biết: Ba Mẹ sẽ luôn ở đây khi con cần, yêu thương con, vì con là cục vàng vô giá quan trọng nhất. Nó sẽ tạo nên sự yên tâm tuyệt đối, cho con tuổi thơ bình an.
2 tuổi, đưa con đi nhà trẻ, cứ quăng con vào lớp và bỏ chạy, mặc kệ tiếng khóc khản cổ và sự hoảng sợ tột cùng sau lưng. Tôi không làm vậy được. Cho dù đã tập dợt trước, làm tư tưởng trước nhưng khi thay đổi môi trường, con sẽ khóc. Hiển nhiên.
Trước khi rời đi, tôi đã nhìn thật trực diện vào mắt Giun và nói chắc như đinh đóng cột: Con chơi với Cô nhé, chiều Mẹ đón. Có được lời hứa này, Giun vẫn khóc, nhưng sẽ bình tâm nhanh hơn. Ngày đầu tiên sẽ hồi hộp xem Mẹ có quay lại không? Sau 3 ngày thấy Mẹ luôn thực hiện lời hứa, sẽ quay lại đón, con đã ngừng khóc mỗi khi từ biệt ở cổng trường.
Con gái 4 tuổi, tôi xin được cho con vào 1 trường khác với nỗ lực và quan hệ xuyên lục địa. Trường điểm ở trung tâm với hồ bơi và sân trường rộng lớn. Giun đến lớp ngày đầu rất háo hức, nhưng sau đó, con không muốn đi học nữa. Tôi có hứa rằng: con thử đi học đi, nếu sau 3 ngày mà con vẫn không thích thì mình nói chuyện. Tôi để ý tiếng tim con đập mỗi khi bước qua cánh cổng trường đó, để ý giấc ngủ buổi tối có giật mình không, để ý ánh nhìn con khi tạm biệt các Cô. Sau 3 ngày, tôi đành tạm biệt ngôi trường lớn.
Sau cô giáo có gọi điện động viên gia đình đưa Giun trở lại: “Chị cứ thả cháu đấy, khóc hoài rồi cũng nín thôi. Có em bé, ba mẹ còn quấn con trong khăn tắm, mặc kệ giãy dụa, vác từ nhà lên xe, từ xe đến trường, từ trường vào lớp. Khóc liên tục 2 tháng, rồi cũng nín à.” Cô nói rất bình thường, còn tôi, ngay khi đó, biết mình đã chọn sai mất rồi. Tới giờ năm tháng trôi qua, hỏi có muốn đi học lớp cô Hạnh không, bả vẫn lè lưỡi bỏ chạy.
4. So sánh khập khiễng
Lấy điểm mạnh của mình đem so với điểm yếu của người khác (rồi tự tin, vui vẻ).
Lấy điểm yếu của mình đem so với điểm mạnh của người khác (rồi tự ti, buồn chán)
Lấy bên trong của mình đem so với bên ngoài của người khác (rồi đánh giá bản thân)
Buồn cười quá hen, nhưng ta thường đối xử với chính mình vô lý như thế đó. Từ đó mới đẻ ra câu chuyện con nhà ngừoi ta, câu chuyện so sánh con đầu con sau, con trai con gái.
So sánh 2 con người cứ như lấy cái ghế đi so với con cá, lấy cái cây đi so với cục đá, vô nghĩa vậy mà ai cũng thích làm. Mấy ai tỉnh táo để nhìn được: so sánh chỉ có giá trị khi trên cùng một hệ quy chiếu, chỉ đánh giá được 1 khía cạnh, tại 1 thời điểm cụ thể, chứ không dùng để quy chụp giá trị cả 1 con người.
Ta chỉ cần nói: con rất đặc biệt, con là duy nhất. Nếu không nói được, mời im.
5. Áp đặt, cưỡng chế
Nhân danh tình yêu, con phải ăn món này.
Nhân danh tình yêu, con phải mặc áo này.
Nhân danh tình yêu, con phải thi trường này.
Nhân danh tình yêu, con phải làm việc này.
Ta không cần giải thích thuyết phục lắng nghe phản hồi, không cần bán mong muốn của ta cho con cái. Chỉ cần trừng mắt nhíu mày. Thần kì ghê! Bởi tất cả đều nhân danh tình yêu.
Khi đi phỏng vấn, ta nỗ lực chào bán thời gian và năng lực, để thoả thuận 1 mức lương cao. Khi đi chào hàng, ta nỗ lực chào bán sản phẩm mua vui trò chuyện. Cách này không được sẽ thử cách khác. Vậy sao với những đứa trẻ thì lại không?
Vì nếu Sếp hay khách hàng không nguyện ý mua, ta chả làm gì được. Còn nếu con trẻ không nghe theo, ta sẽ trừng phạt, ép buộc. Nhân danh tình yêu.
Tôi phát ốm với 4 chữ trên. Tôi tin rằng: Tình yêu thực sự chỉ tồn tại khi được đặt trên nền tảng tôn trọng tuyệt đối. Tôn trọng tuyệt đối sẽ bắt đầu bằng việc lắng nghe một cách chân thành. Nếu một ngày, con không còn muốn nói nữa, nghĩa là con cảm thấy không được tôn trọng đó.
10 năm kể từ ngày xem phim ngắn trên, tôi không chia sẻ hết được trong ngôn ngữ hạn hẹp của một bài viết. Cô đọng lại, ngoài nạp dưỡng chất tâm hồn cho con, song song cần hạn chế độc tố xâm nhập. 80% chất độc đó đi kèm thông điệp: Xin đừng khẩu nghiệp! Bởi ngôn từ cũng có tính sát thương, và bạn cũng sẽ thành sát nhân. Dù là vô tình hay cố ý.
Nhớ nhen: với con trẻ, nếu không nói được lời nào tốt đẹp, hay không đủ tình yêu và năng lực cho em, mời im. Với những ai đã lỡ, ta hãy dùng thời gian còn lại để bù đắp chữa lành!